PolskiTransportPubliczny
czyli wszystko o transporcie publicznym w Polsce

Częstochowa

Rozkłady jazdy, schematy komunikacyjne i taryfy biletowe
Organizatorem transportu miejskiego jest:

Miejski Zarząd Dróg
i Transportu w Częstochowie

W Częstochowie funkcjonuje:

Ikona tramwaje 3 stałe linie tramwajowe

Ikona autobusy 28 stałych linii autobusowych

Oprócz tego kursuje 5 linii nocnych, 8 linii podmiejskich i 1 linia sezonowa.

Oznaczenia

Ikona tramwaje Ikona CNG

Historia

Pierwszym środkiem publicznego transportu były dorożki, które pojawiły się na ulicach miasta w połowie XIX wieku. W mieście znajdowało się wówczas 15 dorożek. Rosnące zapotrzebowanie na usługi przewozowe na początku XX wieku spowodowało, że władze miasta zaczęły interesować się utworzeniem w Częstochowie komunikacji tramwajowej. Próby budowy sieci tramwajowej podejmowano w roku 1903, 1905, 1908 i 1913. Za każdym razem miasto zainteresowane było utworzeniem sieci tramwajów elektrycznych, choć oferty składane miastu obejmowały także tramwaj konny i pneumatyczny. Inicjatywa z 1909 roku upadła z powodu niechętnej postawy władz gubernialnych w Piotrkowie.

Pomimo nieudanych prób z uruchomieniem tramwajów, w 1908 roku uruchomiono inny środek komunikacyjny - omnibus. Linia omnibusowa kursowała ze śródmieścia do stanowiącego wówczas osobną miejscowość Rakowa. Z powodu niskiej ceny omnibus cieszył się dużym zainteresowaniem, ale już po roku linia została zlikwidowana. Powodem była agresja rakowskich dzieci, które atakowały pojazdy, oraz Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami, które zwracało uwagę na cierpienie koni i domagało się zmiany zaprzęgu w trakcie kursów.

W początkowym okresie niepodległości uruchomione zostały pierwsze kursy komunikacji podmiejskiej, prowadzone przez prywatne firmy używające ciężarówek z wojennego demobilu. Przez cały okres dwudziestolecia istniały liczne firmy oferujące komunikację międzymiastową na różnych liniach. Kursy były obsługiwane pojazdami mogącymi pomieścić kilkanaście osób. W okresie międzywojennym kilkakrotnie próbowano także uruchomić komunikację tramwajową, m.in. w 1928 roku.

W roku 1928 rozpoczęto przygotowania do uruchomienia komunikacji autobusowej na terenie Częstochowy, powołując Miejską Komunikację Autobusową. Zarząd Miasta zakupił 10 podwozi marki Mercedes, na których zbudowano autobusy. 15 stycznia 1929 roku uruchomiono sieć. Pomimo dużej frekwencji w autobusach przedsiębiorstwo było nierentowne, w związku z czym 31 marca 1932 roku zlikwidowano je, a autobusy zlicytowano.

Ważnym wydarzeniem w historii komunikacji miejskiej był bojkot jej przez żydowskich przewoźników, obsługujących dojazdy na cmentarz żydowski. Dorożkarze utrudniali pasażerom dostanie się do autobusów, a także wyciągali ich siłą z pojazdów. W efekcie przewoźnik autobusowy wycofał się z dojazdów pod cmentarz.

7 maja 1932 roku miasto powierzyło komunikację Polskiemu Towarzystwu Samochodów Citroen, ale ono również nie potrafiło osiągnąć zysków i zamknęło działalność po kilku miesiącach, porzucając tabor i pracowników. Byli pracownicy założyli spółki „Zgoda” i „Autokomunikacja”, które podzieliły się rynkiem. Od 1934 roku do wybuchu II wojny światowej przedsiębiorstwa prywatne przejęły także organizację komunikacji. Ceny przejazdów były wówczas wysokie, by firmy mogły osiągnąć zyski, w efekcie czego jedynie niewielki odsetek mieszkańców mógł pozwolić sobie na korzystanie z komunikacji. Kondycja firm przewozowych poprawiła się w 1938 roku, dzięki czemu unowocześniono flotę autobusów.

Wraz z początkiem wojny autobusy miejskie skonfiskowało i wykorzystywało na swoje potrzeby wojsko. W okresie okupacji nie działała żadna forma komunikacji miejskiej.

Po wyzwoleniu zapanował ustrój socjalistyczny, a szybka rozbudowa przemysłu przyczyniła się do zwiększenia potrzeb komunikacyjnych. Po 1945 roku wznowiły działalność dwa przedsiębiorstwa komunikacji miejskiej i trzy komunikacji podmiejskiej, które funkcjonowały do końca lat 40., kiedy zostały w ramach działań państwowych doprowadzone do bankructwa i zastąpione przez państwowy PKS. Komunikację miejską prowadziły „Zgoda” i „Autokomunikacja”, a podmiejską i międzymiastową organizowały „Polonia”, „Czyn” i „Trans-pol”. Wszystkie pięć firm wykorzystywało niemieckie autobusy z demobilu bądź tabor nabywany nielegalnie od Armii Czerwonej.

W połowie sierpnia 1949 roku firmy zlikwidowano w ramach walki z przedsiębiorczością prywatną, a komunikację miejską przejął PKS i działał na liniach miejskich do 28 lutego 1950 roku. 1 marca 1950 roku obsługę ruchu przejęły Miejskie Zakłady Komunikacyjne, już 23 listopada przemianowane na Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne. Początkowo MPK nie posiadało własnego zaplecza technicznego ani pomieszczeń biurowych. Tabor był garażowany na terenie innych zakładów, a biura mieściły się w różnych punktach miasta. W 1950 roku MPK zaczęło otrzymywać nowy tabor autobusowy złożony z węgierskich autobusów Mavag, zwiększono także liczbę linii do siedmiu. Na początku maja 1953 roku, w związku z wzrostem potoków pasażerskich, wprowadzono nowy układ komunikacyjny obejmujący 9 linii z punktem węzłowym na placu Daszyńskiego.

Decyzja o stworzeniu komunikacji tramwajowej zapadła w 1951 roku, ale prace podjęto w 1955 roku i z powodu przedłużających się prac drogowych pierwszy tramwaj kursować zaczął dopiero 8 marca 1959 roku. Wtedy uruchomiono nową zajezdnię tramwajową oraz 4-kondygnacyjny budynek przy ul. Źródlanej, w którym do dziś mieści się siedziba MPK. Oddana linia tramwajowa miała długość 7,1 km. Była to trasa dwutorowa, która biegła po wydzielonej stronie jezdni od ulicy Worcella, wzdłuż alei Kościuszki, Wolności, Niepodległości (wówczas ZWM) i Pokoju do pętli na Kucelinie. Natomiast 21 lipca 1959 roku uruchomiono drugą linię, która stanowiła odgałęzienie od pierwszej do dzielnicy Stary Raków (w ciągu ulicy Łukasińskiego) o długości 1,5 km. Linię tramwajową obsługiwało w 14 wozów silnikowych oraz 26 wozów doczepnych. Uruchomienie linii tramwajowej połączono z modyfikacjami linii autobusowych.

W 1962 roku opracowano Studium Koncepcyjne Układu Komunikacyjnego miasta Częstochowy na lata 1970 i w perspektywie roku 1980. Na jego podstawie przeprowadzono reorganizacje ruchu na liniach autobusowych w 1964 roku, a wprowadzony system funkcjonuje do dziś z niewielkimi zmianami. Wprowadzono wtedy podział numeracji linii na tramwajowe (1-9), autobusowe miejskie (11-49) i autobusowe podmiejskie (50-99). Jedną z ważniejszych zmian było przemianowanie części linii podmiejskich na miejskie w związku z poszerzeniem obszaru miasta (1977).

W grudniu 1966 roku po raz pierwszy w Częstochowie rozpoczęto użytkowanie autobusów przegubowych. W roku 1971 oddano natomiast do użytku nowy odcinek linii tramwajowej w dzielnicy Tysiąclecie, jednocześnie kilka miesięcy później zlikwidowano jednotorową odnogę w dzielnicy Raków. Oddanie do użytku nowej linii tramwajowej powiązano ze zmianami w układzie linii autobusowych. Po poszerzeniu terytorium miasta pod koniec lat 70. dokonano zmiany numeracji części linii podmiejskich na miejskie i uruchomiono nowe linie. W 1979 roku dokonano kolejnych zmian, m.in. utworzono linie pośpieszne.

16 stycznia 1984 roku trasę tramwajową przedłużono od ul. 16 Stycznia (ob. ul. Kiedrzyńska) do nowo wybudowanej pętli przy al. Wyzwolenia.

W związku ze zmianą ustroju nastąpiło zmniejszenie środków na komunikację publiczną i znaczące zmniejszenie częstotliwości kursowania poszczególnych linii.

Miasto w 1991 roku zażądało też od sąsiadujących gmin udziału w kosztach utrzymania MPK, co spotkało się ze sprzeciwem części gmin i w konsekwencji likwidacją części linii podmiejskich. Część gmin zrezygnowała z usług MPK, ale po problemach z prywatnymi przewoźnikami powróciła do współpracy z miejskim przewoźnikiem. W pozostałych gminach obsługę przejął PKS Częstochowa. Przez kilka miesięcy kursowała także nocna linia autobusowa. W tym roku wprowadzono też do sprzedaży na wolnym rynku bilety okresowe, a miasto stało się pierwszym w kraju, które obniżało wysokość mandatu za jazdę bez biletu o 25%, jeśli zapłaty dokonano w ciągu 7 dni.

W 1992 roku zaczęto informatyzację procesu przygotowywania rozkładów jazdy oraz utworzono nowe linie autobusowe. W 1999 roku wprowadzano obowiązkowe przerwy posiłkowe dla kierowców, co zniszczyło regularność rozkładów jazdy. W 2000 roku ograniczenia w kursowania autobusów były coraz większe z powodu kłopotów finansowych. W latach 1998–2000 wyremontowano częściowo linię tramwajową. 1 kwietnia 2000 roku zlikwidowano MZK i powołano jednoosobową spółkę gminy - MPK.

W lutym 2002 roku w komunikacji tramwajowej wydłużono kursowanie wszystkich tramwajów na północy miasta do pętli przy ul. Fieldorfa, a jednocześnie wprowadzono na południu kursy skrócone do pętli "Raków dworzec" oznaczono jako "2", a jadące do huty opisano jako "1". Był to pierwszy etap reformy opracowanej we współpracy z firmą BIT. 1 lipca 2002 roku przeprowadzono dużą reformę układu linii autobusowych i tramwajowych. Ponadto utworzono nowe linie.

Wobec znaczących protestów pasażerów i gwałtownego spadku liczby pasażerów, wycofano się w większości z reformy. W układzie komunikacyjnym pozostało jednak m.in. wykorzystanie ciągu Dąbrowskiego/Kilińskiego i Nowowiejskiego/Śląska dla ruchu autobusów przy jednoczesnym ograniczeniu komunikacji autobusowej wzdłuż linii tramwajowych. Już 1 marca 2003 roku została wprowadzona modyfikacja części tras zreformowanych w lipcu poprzedniego roku.

W lipcu 2003 wprowadzono na trzy miesiące zasadę wpuszczania pasażerów pierwszymi drzwiami. Od 1 marca 2004 roku zasadę "pierwszych drzwi" wprowadzono na stałe, potem stopniowo się z niej wycofując.

1 lipca 2007 roku wygasła umowa o obsłudze gminy Blachownia. Obsługę połączeń na zlecenie gminy przejął PKS Częstochowa. Wiosną 2008 roku uruchomiona została nocna komunikacja autobusowa złożona z czterech linii weekendowych.

13 listopada 2009 roku zostały ogłoszone wyniki konkursu na dotacje z funduszy Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 finansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Projekt częstochowskiego MPK, dotyczący zakupu nowych tramwajów, sklasyfikowano na 2. miejscu, zaraz za projektem Urzędu Miasta Częstochowy na rozbudowę sieci tramwajowej. Całkowity koszt rozbudowy sieci tramwajowej (wraz z zakupem taboru) wyniósł ok. 162 miliony złotych, z czego dotacja unijna, to 128 milionów złotych.

Od 1 stycznia 2010 roku organizację komunikacji miejskiej od MPK przejął Urząd Miasta Częstochowy i powierzył ją swojej jednostce, Miejskiemu Zarządowi Dróg i Transportu.

Tekst, na podstawie Wikipedii, opracował Cezary Kamiński.


Ciekawostki

20 lipca 2014 roku uruchomiona została bezpłatna linia tramwajowa o oznaczeniu Z3. Obsługiwana taborem zabytkowym linia funkcjonuje w niedziele w okresie letnim, kursuje na trasie identycznej, jak regularna linia 3.